GERT’S BLOG ■ De muziekboodschap

We schrijven 2016. Mexicaanse emigranten in de VS krijgen er van langs van Donald Trump. Een miljardair die, op ramkoers, afstevent op een vierjarig verblijf in het Witte Huis. In Nederland zijn het de Marokkanen en Moslims die eraan moeten geloven. Geert Wilders is ‘hot’. Buiten Nederland staat het Verenigd Koninkrijk op het punt om de EU te verlaten. Rusland faciliteert de immigranten-crisis, door zich in Syrië te mengen in de strijd tegen IS. Het eerste harde bewijsmateriaal in de vliegramp van vlucht MH17 leidt ook naar het Kremlin. In Duitsland zijn er massa-aanrandingen. Sinds vorig jaar heeft Frankrijk de ‘staat van beleg’ uitgeroepen als gevolg van twee terroristische aanslagen. Allemaal opgeëist door IS. En dan zijn er minderheidsgroepen in De Krim die het moeilijk krijgen. Kortom, de lijst is eindeloos. Het is eigenlijk om wanhopig van te worden.Door: Gert Waterink

Hoe anders was het in de jaren ’90 van de vorige eeuw. Een decennium van relatieveonbezorgdheid, welvaart en vrede. Er zijn momenten dat ik met weemoed terugdenk aan die tijd. Dat decennium kan nu gerust gebrandmerkt worden als het hoogtepunt van het naoorlogse Westen. Het IJzeren Gordijn viel. Het juk van de opperste Sovjet in Moskou werd eindelijk afgeworpen. De vrijheid was écht in aantocht.

En dat was ook te horen op het Eurovisie Songfestival. In 1990 in Zagreb waren er maar liefst acht inzendingen die de val van het IJzeren Gordijn en de daardoor ontstane vrijheden stevig bezongen. Van ‘Keine Mauern Mehr’ (Oostenrijk) tot ‘Brandenburger Tor’ (Noorwegen). Ook de succesvolle 2e plaats van Ierland met ‘Somewhere In Europe’ hoort in dat rijtje thuis. Ineens was Europa de toekomst, hét toonbeeld van vrijheid en vrede.

Gek genoeg was het toen helemaal geen issue om liedjes een politieke boodschap of andere ‘message of peace’ mee te geven. Sterker nog, de European Broadcasting Union, het toonbeeld van de Europese Eenwording via het medium televisie, liet het allemaal (terecht) toe onder het mom van vrijheid (van meningsuiting) natuurlijk.

Hoe anders is het in 2016. Het Eurovisie Songfestival is vergeleken met 1990 verdubbeld qua aantal deelnemers. Daarmee heeft ook de stille diplomatie achter de schermen z’n intrede gemaakt in het festival. Immers, met 43 landen is er meer kans op inter-Europese conflicten en botsingen van culturen. De winst van Conchita Würst was daarvan een tekenend voorbeeld. Het Kremlin zelf stond op z’n achterste poten. Vice-premier Dmitry Rogozin reageerde spottend:

The future of European Integration: Bearded girls”.

En omgekeerd konden de kijkers in Europa horen hoe men tegen Rusland aankeek.

Om zo’n ‘Olympisch’ festival daarom in goede banen te leiden, is het enigszins begrijpelijk dat de EBU striktere regels hanteert voor wat betreft de tekstuele boodschappen van liedjes. Niet voor niets vermelden de deelname-regels nu:

No messages promoting any organisation, institution, political cause or other, company, brand, products or services shall be allowed in the Shows and within any official Eurovision Song Contest premises.

En juist om die regel wordt binnen songfestivalkringen nu een boel stampij gemaakt om de net gekozen Oekraïense songfestivalinzending. Jamala zingt namens het economisch zwaar getroffen Oekraïne de progressive-experimental pop-ballad ‘1944’, dat ingaat op de gedwongen verdrijving van Krim-Tataren tijdens het Stalinistische regime. Vooral nu is dat onderwerp weer actueel, door de recente annexatie van De Krim door Rusland.

Een gevoelig onderwerp is het zeker. Directe verwijzingen naar president Poetin vind ik dan ook ietwat misplaatst. Je bent dan meer bezig om tégen Poetin te zingen, dan dat je vóór vrijheid en soevereiniteit zingt (Het is één van de redenen waarom Georgië in 2009 afzag van deelname met het lied ‘We Don’t Wanna Put In’. Anders was het hoe dan ook gediskwalificeerd).

Maar Jamala doet dat in haar lied absoluut niet. Ze bezingt wel degelijk een extreem gevoelig onderwerp, maar volgens de regels is het niet zozeer “political promotion”. Jamala wil mijns inziens aandacht vragen voor onderdrukte minderheden op deze planeet middels een voorbeeld uit haar eigen familie. En laten we wel wezen, in 2014 vroeg Conchita om precies dezelfde reden aandacht voor een andere minderheidsgroep.
Oekraine
Ook al zijn dit voor de EBU lastige situaties, door de ruime formulering van de eigen deelname-regels laat de organisatie gelukkig nog genoeg waardevolle tekstuele boodschappen toe op het songfestival. En zo hoort het ook. Muziek is van oudsher een fenomeen dat niet enkel en alleen om commercieel gewin en competitief deelnemen gaat. Lenny Kühr bezong in 1969 ‘De Troubadour’, en die troubadour was in de Middeleeuwen bij voorbaat iemand die een boodschap had voor de mensen. Of het nou gaat om ‘Keine Mauern Mehr’ of ‘1944’, het songfestival moet een podium kunnen blijven voor waardevolle boodschappen, en daarmee ook in bredere zin de goedbedoelde uitingen van de vrijheid van meningsuiting toelaten op het Eurovisie Songfestival.

Alle kritiek op ‘1944’ dat het nummer daarom ‘te politiek’ is moet daarom ferm verworpen worden. Verder zou het ook van een stukje geschiedkundig inzicht getuigen als criticasters nog eens terugkijken op het Eurovisie Songfestival van 1990 in Zagreb…en op Conchita’s lofzang uit 2014. Echt precair wordt het pas als de EBU daadwerkelijk eist dat Jamala de tekst van ‘1944’ moet aanpassen. Als dát gebeurt dan wordt een waardevol element van het Eurovisie Songfestival monddood gemaakt. Ik wil graag dat het songfestival bij tijd en wijlen ook een afspiegeling blijft van de tijd waarin we leven, of dat nou onbezorgde gouden jaren zijn of onzekere agressieve tijdingen. Muziek speelt daarin soms een veel effectievere rol dan de zoveelste speech van een premier of kamerlid. Het festival is zoveel meer dan een kille wedstrijd en is veel waardevoller dan we onszelf soms realiseren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s