GERT’S BLOG ■ Was editie 2016 onnodig controversieel?

Al sinds de allereerste editie van 1956 in Lugano, Zwitserland, laat het Eurovisie Songfestival een afspiegeling zien van geopolitieke gebeurtenissen. Deze politieke gebeurtenissen gaan vaak, maar niet altijd, voorbij aan de deelnemende liedjes en bijbehorende teksten. Bij de ene Eurovisie-editie was geopolitiek amper te bespeuren, maar bij andere edities leidde dat soms tot verhitte controverses. Een goed voorbeeld hiervan is het Eurovisie Songfestival van 1969 dat destijds in Franco-Spanje werd gehouden. Het was een doorn in het oog van veel Europese publieke omroepen dat het festival gehouden ging worden in de toenmalige dictatuur Spanje. Verschillende omroepen lieten uit protest hun dirigenten thuis. Vaste Metropole Orkest dirigent Dolf van der Linden zegde af en zijn plaats werd ingenomen door jazz-dirigent Frans de Kok. En één land trok zich in z’n geheel terug; Oostenrijk.Door: Gert Waterink

De jaren ’60 waren bij voorbaat een controversieel decennium. De Koude Oorlog woedde hevig (met als hoogtepunten de Cuba-crisis en de Hongaarse Opstand o.l.v. Imre Nagy), politici werden vermoord (John F. Kennedy, Malcolm X, Robert Kennedy, Martin Luther King), provo-bewegingen in de Westerse wereld maakten hun opmars (het geweldloze ‘provoceren’ van gevestigde autoriteiten met als doel anarchisme) en de Vietnam-oorlog intensiveerde hevig (zowel onder president Johnson als president Nixon). Onder dit politieke gesternte vond dus het festival van 1969 in Madrid plaats. Als dan ook nog eens door simpele, duidelijke, maar nooit goed herziene puntentelling-regels, vier landen tot winnaar worden bekroond, zorgt dat natuurlijk voor nog meer problemen. Er volgden het jaar daarop dan ook nog meer boycots. Portugal, Zweden, Noorwegen en Finland trokken zich terug. Prompt moest in 1970 in Amsterdam de net gevormde Nederlandse taakomroep NOS dan maar een zo interessant mogelijke show produceren met maar 12 deelnemende landen.

Puntentelling Songfestival 1969Het eerste songfestival werd zoals gezegd gehouden in 1956 en ook dat vond al plaats in de Koude Oorlog. Het is dan ook aannemelijk om te bedenken dat als de toenmalige Sovjet-staten Tsjecho-Slowakije, Oost-Duitsland en Hongarije door de EBU aan het songfestival deelname zouden worden gegund, het Eurovisie Songfestival misschien niet meer lang levensvatbaar geweest zou zijn.

Waarom dit stukje historische perspectief? Omdat het 61e Eurovisie Songfestival misschien dezelfde soort problemen kent als destijds de festivals van 1969 in Madrid en 1970 in Amsterdam. Het grote verschil is misschien dat externe politieke gebeurtenissen en diens conflicten en problemen langzamer en sluipender onderdeel zijn geworden van het huidige Eurovisie Songfestival (denk aan de situatie in Rusland). En dat is een werkelijkheid die de European Broadcasting Union beter zal moeten verwerken voor het volgende jaar. Want de aanloop naar het 61e songfestival bracht veel incidenten met zich mee en liet zien dat er op dat vlak nog heel wat verbeterd moet worden.

Flag PolicyVlagincident en ‘Roemenië-gate’
Zo bracht de EBU dit jaar voor het eerst een zogenaamde flag policy naar buiten. Op zich is het idee erg nobel. En het liet zien dat de EBU de ‘politisering’ van het songfestival hoog op de agenda had staan. Maar de manier waarop dit naar buiten werd gebracht was onnodig amateuristisch. De Baskische politieke partij EH Bildu deed z’n beklag bij de Zweedse ambassade, omdat de vlag van Baskenland in de vlaginstructie afgebeeld stond boven de vlag van Islamic State. Erg onhandig en een schandaal was geboren. Er werden wijzigingen aangebracht in de vlaginstructie, maar het nieuws werd inmiddels opgepakt door de vice-premier van Oekraïne. Die zag in het verbieden van de vlag van De Krim steun aan Rusland. In Nederland roerde de LGBT-belangenorganisatie COC zich, omdat men in Stockholm op bepaalde momenten ook niet teveel met de regenboogvlag mocht wapperen.

Los van hoe het ‘vlagincident’ eind april ontstond, mag gerust geconcludeerd worden dat de EBU het huidige geopolitieke klimaat en z’n mogelijke implicaties schromelijk heeft onderschat. Het had niet uitgemaakt of de vlaginstructies gelekt waren of dat ze netjes op een veel eerder moment gepubliceerd zouden zijn. Met het verzamelen van niet-officieel erkende vlaggen op een papiertje creëer je onherroepelijk gevoelige problemen binnen regionale minderheden en niet-erkende landen. Hoe nobel het oorspronkelijke doel van de EBU dan ook mag zijn, het tegendeel wordt de werkelijkheid en een onnodige politieke controverse, die je zo kort voor aanvang van het festival wilt voorkomen, is geboren.

Hetzelfde zagen we gebeuren met de zeer late diskwalificatie van Roemenië aan het 61e songfestival. De argumenten van de EBU waren absoluut steekhoudend. En achter de schermen heeft de EBU meermaals gepoogd om de Roemeense omroep TVR te dwingen om vaart te maken met het uitbetalen van de verplichte lidmaatschapsgelden. En toch, als er in de media een anti-EBU gevoel wordt opgewekt waarbij Roemenië de volledige support lijkt te krijgen van de fan community, dan doe je in mediacommunicatief opzicht en qua timing iets verkeerds.

Té amateuristische benadering van de jurering
Dezelfde naïviteit en nonchalance zagen we dit jaar ook terug bij de jurering. Het Russische jurylid Anastasia Stotskaya was zo gretig om de voortgang van haar jurering voor de eerste halve finale openbaar te maken via Periscope. Voornamelijk haar mening over de Nederlandse en Armeense inzending kwam vroegtijdig naar buiten. Maar daar bleef het niet bij. Ook haar notities en de webstream van de jury-finale werden door haar gefilmd. Gelukkig nam de EBU dit serieus en werd besloten Mevr. Stotskaya te verwijderen uit de 5-koppige jury.

Russische juryToch gaat ook hier al teveel mis voorafgaande aan de totstandkoming van de nationale jury’s. Wat mij nog het meest stoorde was de nonchalante wijze van jureren (lees: onprofessioneel). Mevr. Stotskaya leek rond een soort van keukentafel te zitten met haar mede-collega’s, zonder dat er ook maar enige strenge controle was van een jury-voorzitter (in het huidige jurysysteem is het 5e meestemmende jurylid tevens ook de juryvoorzitter). Ook werd er tijdens de jury-finale door de juryleden beeldbelemmerend heen en weer gelopen. En dat terwijl ik altijd in de veronderstelling was dat jury’s netjes in een afgesloten TV-studio bleven zitten en dat die jury’s voorgezeten werden door een strenge mejuffrouw van de omroep. Als de EBU pretendeert dat het de jury’s in hoog vaandel heeft staan en ook bij monde van de perswoordvoerder laat weten ‘trots’ te zijn op de professionaliteit van de goedgekeurde juryleden, dan mogen bovenstaande juryschandalen gewoon niét gebeuren.

Los van deze ‘juryleaks’ zijn er ook nog een heleboel keuzes bij de totstandkoming van een jury die op z’n zachtst gezegd dubieus zijn. Zo nam de 17-jarige (!!) Lisa Ajax zitting in de Zweedse jury. Zij heeft een platencontract bij Capitol Records, net zoals de componisten en producers van de Azerbeidzjaanse inzending ‘Miracle’. Ook Lisa’s vaste choreograaf Zain Odelstål stond op het podium met Samra van Azerbeidzjan. Of om die reden Lisa Ajax Azerbeidzjan uiteindelijk op de 1e plaats heeft gezet kun je nooit 100% hard maken. Maar het mag duidelijk zijn dat de EBU op deze manier niet probeert om proactief de schijn van partijdigheid te voorkomen. ‘Professionaliteit’ wordt op deze manier een nogal hol begrip. De achting van het jurysysteem gaat dan ook in rap tempo omlaag.
Afbeelding - Voorstel Professionalisering Jury-Systeem

De nieuwe puntentelling-presentatie
Op het vlak van spanning en sensatie heeft de EBU dan wèl goede stappen gezet met de puntentelling. Als we de puntentelling even helemaal apart zetten van alle geopolitieke problemen en songfestivalschandalen, dan was het nieuwe Melodifestivalen-systeem wel degelijk spannender. Tot aan de laatste twee sets televote-punten wist Europa niet wie er ging winnen. Ik ben er dan ook voor om dit systeem volgend jaar weer mee te nemen naar Kiev.

Maar het systeem heeft ook nadelen. Zo worden de jurykeuzes meteen op al die miljoenen verwarde songfestival-leken afgevuurd. Met name bij Oost-Europese jury’s zie je dan ook hier de zogenaamde ‘vriendendienst’ tussen Wit-Rusland en Rusland bovendrijven. En inderdaad, zo kwamen ook de Zweedse 10 punten voor Azerbeidzjan, mede tot stand gekomen door Lisa Ajax, op z’n zachtst gezegd nogal vreemd over.

De EBU heeft begin dit jaar wel degelijk een uitgebreide video gepubliceerd waarin het nieuwe puntentelling-systeem op een heldere, maar ook ietwat nonchalante en speelse manier werd toegelicht. Een doorgewinterde songfestivalnerd als mijzelf stond natuurlijk te popelen om dit in de praktijk toegepast te zien. De meest spannende scenario’s rolden al door m’n hoofd. En die kwamen ook uit.

Terugkijkend op mijn eigen enthousiasme en op het enthousiasme van het filmpje, komt ook hier weer naar voren dat de EBU te weinig rekenschap heeft gegeven aan bepaalde scenario’s die wel eens slecht zouden kunnen vallen. Zo kan het heel goed mogelijk zijn dat de uiteindelijke winnaar van het Eurovisie Songfestival niet de winnaar is bij de jury’s (zoals in 2011 het geval was met de winst van Azerbeidzjan) of niet de winnaar is bij het stemmende publiek (zoals in 2015 het geval was met de winst van Zweden). En dit jaar heeft uitgewezen dat voor de volledige winst ook twee 2e plaatsen bij zowel de jury’s als de televoters voldoende zijn.

Natuurlijk moet er op een nuchtere manier gekeken worden naar dit soort resultaten. Wat buiten kijf staat is nog steeds het simpele feit dat je héél goed moet scoren bij zowel jury’s als telefoonstemmers wil je serieus aanspraak maken op de trofee.

Betere communicatie is een must
Maar laat dat nou net het grote probleem zijn voor het songfestival anno 2016. De EBU lijkt nog té vaak het eigen succes van het inmiddels tot Olympische afmetingen uitgedijde songfestival te onderschatten. Die onderschatting lijkt dan extra pijnlijk zichtbaar te worden als zoveel nationale belangen op het spel staan. In het licht van de huidige politieke ontwikkelingen in Europa, en in het bijzonder de situaties in Oekraïne en Rusland, zal de EBU in z’n mediacommunicatie-beleid veel duidelijker, steviger en helderder moeten anticiperen op dit soort gebeurtenissen en op de wereld buiten het songfestival.

Sergey LazarevHeeft de EBU bijvoorbeeld begin dit jaar een streng verwoorde disclaimer uitgestuurd naar alle 42 delegatieleiders waarin meerdere ‘radicale’ scenario’s van uitslagen besproken werden? Heeft de EBU tijdens de Head of Delegations-vergaderingen aan zowel de Russische als Oekraïense delegaties stevig duidelijk gemaakt dat een inzending als “We Don’t Wanna Putin” (Georgië 2009) volgens de bestaande regels gediskwalificeerd moest worden en “1944” (Oekraïne 2016) niet?

Natuurlijk zal de EBU aanvoeren dat het achter de schermen constant bezig is om alle veranderingen duidelijk te communiceren. En misschien weet ik op bepaalde vlakken minder dan wat de EBU momenteel uitvoert. Ik zal ook heel eerlijk zijn dat ik zélf alle veranderingen en incidenten goed kan verwerken en incasseren. Daar ben ik nuchter en rationeel genoeg voor. En laat het voorop staan dat ik het sentiment met de EBU deel dat politisering verminderd moet worden en dat de professionalisering van de TV-show, door de invoering van een jury-systeem en een nieuwe puntentelling-presentatie, absoluut doorgang moest vinden.

Afbeelding - Beoordeling PuntentellingEr kijken anno 2016 alleen veel meer mensen naar het Eurovisie Songfestival (204 miljoen). En dat zijn allang niet meer enkel verlichte geesten die het hart voor wat betreft het songfestival op de goede plaats hebben zitten. En voor veel andere kijkers geldt ook nog eens dat sommige veranderingen gewoon wat te snel gaan. Ruis en verwarring gaat dan onderdeel uitmaken van de publieke opinie én social media. De afbeelding rechts laat dat enigszins zien (De radicale en kwetsende reacties heb ik maar niet meegenomen).

Controversiële TOP 3
In het bijzonder dit jaar waarbij, anders dan in voorgaande jaren, de gehele TOP 3 op stevige kritiek kon rekenen (Zelfs Australië kreeg er van langs van BBC-commentator Graham Norton), heeft de European Broadcasting Union in communicatief opzicht belangrijke steken laten vallen. Europa maakt momenteel één van de moeilijkste politieke tijdingen mee sinds de jaren ’60. De vluchtelingencrisis op het Europese vasteland is nog steeds gaande, de financiële (Euro-)crisis in Zuid-Europa is nog steeds niet bezworen, in Donetsk en De Krim vallen nog steeds duizenden doden en een potentieel ‘Brexit‘ is nog steeds niet afgewend. ‘Building Bridges’ wordt dan ook nog eens moeilijker gemaakt in een samenleving waarin social media op een bijna enge manier is vervlochten met ons dagelijks leven.

eurovision-2017-ukraineMet deze realiteit zal de EBU het songfestival in Kiev nog strenger moeten dirigeren. Zo zal de jurering strakker en professioneler georganiseerd moeten worden. De geloofwaardigheid van de wedstrijd staat immers op het spel. En van mediacommunicatie moet een topprioriteit gemaakt worden. Alleen dan kan een boycot van Rusland volgend jaar misschien afgewend worden. Daarbij zou het ook helpen als de EBU nog eens de festivals van 1969 in Franco-Spanje en 1970 in Amsterdam analyseert. Een herhaling van gebeurtenissen uit die tijd, of een overtreffende trap van de controverses van toen, kan het prachtige Eurovisie Songfestival juist op dit moment niét gebruiken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s